Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση στην Ελλάδα, μια πρόταση

Βάση για το άρθρο που θα διαβάσετε παρακάτω, είναι το κείμενο του Γιώργου Ροπόδη (PC World, Ιουλ. 2009, σελ. 29) το οποίο αναφέρεται στις δυσχέρειες που επιβάλλει στον σύγχρονο πολίτη, η απουσία οργανωμένης ηλεκτρονικής διακυβέρνησης στη χώρα μας.

Είναι γνωστό, πως τα τελευταία χρόνια γίνονται κοπιώδεις προσπάθειες απο μεριάς αξιωματούχων τεχνοκρατών, να απορροφηθούν κεφάλαια απο την Ε.Ε., ωστε να βελτιωθεί το δύσπραγο κρατικό Μεγάλο Γραφείο. Το Δημόσιο. Για να γίνει αυτό, πρωταρχικός στόχος ήταν η χρήση νέων τεχνολογιών και ιδιαίτερα της Πληροφορικής, η οποία θα μπορούσε να διευκολύνει τις χιλιάδες των γραφειοκρατικών διαδικασιών που αφορούν στην σχέση πολίτη-κράτους και εκ των πραγμάτων και μεταξύ των ίδιων των Υπηρεσιών του Δημοσίου τομέα.

Πλέον επωφελούμαστε απο την χρήση της Πληροφορικής, σε συνδυασμό με την αποκέντρωση που προσφέρει η πολυβραβευμένη ιδέα των Κ.Ε.Π. Έτσι, τα καλώδια και οι οπτικές ίνες φροντίζουν να κάνουν «ουρές» στις βάσεις δεδομένων και όχι εμείς. Βέβαια οι ανθρώπινες ουρές, παρέμειναν. Στα κατα τόπους Κ.Ε.Π…

Το ίδιο συνέβη και με το Taxis, το οποίο έχει βελτιωθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό και αυτή τη στιγμή προσφέρει ικανοποιητικότατες υπηρεσίες στου Φορολογούμενους. Παρ’ όλα αυτά όμως, όταν θα επισκεφθούμε την Εφορία για να επωφεληθούμε μιας υπηρεσίας που δεν προσφέρεται ηλεκτρονικά, θα ζήσουμε και πάλι την ταλαιπωρία των ουρών αναμονής, τις σφραγίδες και όλα εκείνα που θα έπρεπε να έχουμε αφήσει οριστικά στο παρελθόν.

Απο όποια πλευρά και αν δούμε το ζήτημα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, φαίνεται να διαπερνά κάθετα και οριζόντια κάθε πτυχή της καθημερινότητας μας απο την ημέρα που γεννιόμαστε μέχρι την ημέρα που αφήνουμε τον «άδικο τούτο κόσμο». Οι δικές μου απόψεις για το πως θα μπορούσαμε να έχουμε μια ολοκληρωμένη ηλεκτρονική διακυβέρνηση, μειώνοντας στο ελάχιστο τις χαμένες ώρες στις ουρές, τους μεγατόνους χαρτιού και μελάνης και βέβαια τις άπειρες μη δημιουργικές θέσεις εργασίας, κατατίθενται παρακάτω.

Οποτεδήποτε υπάρχει ανάγκη συγκέντρωσης δεδομένων, καταφεύγουμε στις Βάσεις Δεδομένων. Σε βάσεις δεδομένων στηρίζεται κάθε ηλεκτρονική υπηρεσία που απολαμβάνουμε. Εκεί αποθηκεύεται κάθε είδους πληροφορία, μπορούν να γίνονται πράξεις και έλεγχοι, μπορεί να γίνεται διασταύρωση στοιχείων, μπορεί να ελέγχεται η πιστότητα πληροφοριών ή τα διπλότυπα. Με λίγα λόγια, η υποδομή οποιασδήποτε ενέργειας απαιτεί συγκέντρωση δεδομένων είναι η Βάση Δεδομένων.

Δεχόμενοι αυτό τον κανόνα, θα πρέπει να αποδεχθούμε και ο,τι συνάδει με τις Β.Δ. Δηλαδή τους κανόνες δημιουργίας τους. Σύμφωνα με τις αρχές Κανονικοποίησης Βάσεων Δεδομένων, για να θεωρηθεί μια Β.Δ. σωστή και σύμφωνη με τις αρχές λειτουργίας του, θα πρέπει να απαλειφθούν διπλότυπα δεδομένα. Μόνο τότε θεωρείται πως η Βάση είναι σωστά «στημμένη».

Εδω θα δώσω ενα απλό παράδειγμα κανονικοποίησης. Ας πούμε πως δημιουργούμε μια βάση με όλα τα ονοματεπώνυμα των πολιτών της χώρας, πατρώνυμα, διευθύνσεις και τηλέφωνα. Η βάση μας θα διαθέτει λοιπόν εναν τεράστιο πίνακα, όπου οι στήλες θα είναι τα ζητούμενα όπως αναφέρονται παραπάνω και οι γραμμές θα είναι τα δεδομένα που θα εισάγουμε.

Περίπου 5.000.000 άνθρωποι θα εγγραφούν με τόπο κατοικίας την Αθήνα. Άρα θα πρέπει στο πεδίο της διεύθυνσης να γράψουμε 5.000.000 φορές τη λέξη Αθήνα. Θα μπορούσαμε. Αλλά μια τέτοια βάση δεν είναι κανονικοποιημένη και άρα δεν συνάδει με τους κανόνες των σχεσιακών βάσεων δεδομένων. Είπαμε, δεν επιτρέπονται διπλότυπα.

Τώρα θα αντιληφθούμε και τον όρο Σχεσιακή που φέρουν οι Β.Δ. Για να απαλείψουμε τις 5.000.000 «Αθήνες», αρκεί να δημιουργήσουμε άλλον ενα Πίνακα με δυο Στήλες. Η πρώτη θα έχει εναν αύξων αριθμό και η δεύτερη εναν όνομα πόλης.

Επιστρέφοντας τώρα στον αρχικό Πίνκα, «σπάμε» την στήλη Διεύθυνση σε τρείς άλλες στήλες. Οδός, Αριθμός, Πόλη. Συνδέουμε την Στήλη Πόλη, με τον δεύτερο Πίνακα που περιέχει τις πόλεις της χώρας. Έτσι, για κάθε Αθηναίο πολίτη, αποθηκεύεται μονάχα ο άυξων αριθμός που αντιστοιχεί στην πόλη που επιθυμούμε απο τον δεύτερο Πίνακα. Έτσι, η λέξη Αθήνα, περνιέται μόνο μια φορά.

Το ίδιο κάνουμε σταδιακά, ωστε να απαλείψουμε κάθε διπλότυπο σε όσες πληροφορίες εισάγουμε. Δημιουργούμε σχεσιακούς δεσμούς μεταξύ πινάκων.

Το πιο σημαντικό όμως σε όλα τα παραπάνω, είναι πως επιλέξαμε ως βασικό Πίνακα, αυτόν που αφορά των πολίτη και τα στοιχεία του. Σε κάθε βάση δεδομένων, πρέπει να επιλέξουμε προσεκτικά ποιο θα είναι το κεντρικό Θέμα για το οποίο περνάμε πληροφορίες. Στην περίπτωση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, προφανώς το κεντρικό Θέμα είναι ο πολίτης.

Ας επιστρέψουμε τώρα στο θέμα μας. Η αποσπασματική δημιουργία υποδομών ηλεκτρονική διακυβέρνησης, έχει δημιουργήσει μια αλλοπρόσαλη κατάσταση με διπλότυπες εγγραφές σε διαφορετικές βάσεις δεδομένων. Που περιέχουν τα ίδια στοιχεία πολιτών σε επανάληψη. Εκεί φτάσαμε, διότι δεν υπήρξε εξ αρχής μια συντονισμένη Αρχή Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, η οποία θα ήταν υπεύθυνη για την τήρηση και δημιουργία μιας ενιαίας και ολοκληρωμένης Βάσης Δεδομένων η οποία θα είχε «απολήξεις» (API) σε οποιονδήποτε φορέα θα ήθελε να την επεκτείνει (Database Schema).

Μια τέτοια υπηρεσία, θα είχε την μοναδική ευθύνη να τηρεί τον κεντρικό κατάλογο πολιτών της χώρας με κάποια βασικά στοιχεία για αυτούς. Σταδιακά, άλλες υπηρεσίες όπως η Αστυνομία, ο Στρατός, τα Υπουργεία, οι Εφορίες η Νομαρχία, το ΕΣΥ και τόσα άλλα, θα μπορούσαν να ζητούν την άδεια επέκτασης της βάσης ωστε να συμπεριλάβει νέους σχεσιακούς πίνακες που να αφορουν αποκλειστικά στα της συγκεκριμένης υπηρεσία (με delegation). Αυτό θα έδινε τη δυνατότητα, να μην δημιουργείτεαι το έργο απο την αρχή, να ολοκληρωνόταν τάχιστα και βέβαια να μπορούσε να επεκτείνεται στο διηνεκές με πρόσθετες πληροφορίες.

Αυτό το delegation ευθύνης, θα μπορούσε να σπάσει σε παρα πολλά μικρά κομμάτια, ωστε κάθε υπηρεσία να έχει τη δυνατότητα επέμβασης μόνο στα δεδομένα που την αφορούν και σε τίποτα περισσότερο. Με αυτό τον τρόπο θα μειωνόταν σημαντικά η διαφθορά στον Δημόσιο Τομέα, εφόσον για να γίνει κάποιο «πείραγμα» δεδομένων κατόπιν συμφωνίας κάτω απο το τραπέζι, θα έπρεπε συνήθως, να «πειραχθούν» δεδομένα και εκτός δικαιοδοσίας του δημόσιου λειτουργού της όποιας υπηρεσίας.

Εκτός απο τα παραπάνω, μια τέτοιου τύπου οργάνωση των δεδομένων, θα μπορούσε να έχει ενα συγκεκριμένο σύνολο διεπαφών πρόσβασης, το οποίο θα παρείχε τη δυνατότητα εύκολης μεταφοράς τους στο WWW. Αποτέλεσμα των κοινών APIs, θα ήταν η ευκολότερη συντήρηση και βελτίωση τους, η παροχή ασφάλειας και η εκπαίδευση προγραμματιστών που θα ήθελαν να χρησιμοιήσουν ενα μέρος αυτής της βάσης. Στην εξέλιξη του, ενα τέτοιο σύστημα, θα μπορούσε να παρέχει τις πληροφορίες του και σε ιδιωτικές εταιρίες (αυτές που δικαιούνται να έχουν σύμφωνα με το Νόμο) οι οποίες θα ήθελαν να ταυτοποιούν για παράδειγμα, πως τα στοιχεία των αιτούντων νέα σύνδεση κινητής τηλεφωνίας, είναι αληθή.

Οι εφαρμογές είναι απεριόριστες. Το πιο σημαντικό όμως πρόβλημα που επιλύεται είναι η σχέση πολίτη-κράτους. Όλα τα παραπάνω, θα ήταν διαθέσιμα ενδουπηρεσιακά με αποτέλεσμα να μην ζητούνται πλέον δεδομένα και υπογραφές. Τα στοιχεία θα ελέγχοντω μια και μόνο φορά και εφόσον «περνούσαν» στο σύστημα, δεν θα ζητούνταν ξανά. Με αυτό τον τρόπο, θα μπορούσαν τα αιτήματα μας προς το κράτος, να ελέγχονται και διαικπεραιώνονται εντος δευτερολέπτων.

Μια αίτηση έναρξης δραστηριότητας, θα εκκινούσε εναν αλγόριθμο ελέγχου των απαιτούμενων δικαιολογητικών στη Β.Δ. χωρίς να τα παρουσιάζει ποτέ στον δημόσιο υπάλληλο (αποφεύγωντας προβλήματα προσωπικών δεδομένων) και εαν αυτά υπήρχαν, τότε ο πολίτης θα μπορούσε να «κατεβάσει» το νέο του ΑΦΜ, να εκκινήσει την ασφάλεια του και ό,τι άλλο χρειάζεται μέσα απο μια αλληλουχία κινήσεων μέσω Internet…

Εφόσον όλα είναι ενοποιημένα, τότε οτιδήποτε μπορεί και να ολοκληρωθεί αυτόματα.

Το θέμα που πολλοί «βάζουν μπροστά», είναι το ζήτημα της ασφάλειας όλων αυτών των συγκεντρωμένων δεδομένων. Αν προσέξουμε τους παραπάνω συλλογισμούς, η μέθοδος της διασποράς πρόσβασης απαλοίφει τον κίνδυνο κάποιος να πάρει όλα τα δεδομένα κάποιου. Εκτός βέβαια, αν είναι hacker με πολύ μεγάλες δυνατότητες. Που σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσε και τώρα να κάνει το ίδιο με το Taxis ή όποιο άλλο σύστημα υπάρχει.

Κατ’ εμένα, υπάρχει η τεχνογνωσία ωστε να χρησιμοποιηθούν συνδιασμοί βιομετρικών, πιστοποιητικών (Digiatal IDs) που εκδίδονται απο κρατικό φορέα και συσκευών παραγωγής κωδικών που ως σύνολο θα μπορούσαν να θεωρηθούν απαραβίαστα. Ο φορέας τήρησης της Β.Δ. θα μπορούσε να έχει και την ευθύνη για την δημιουργία των Digital ID και των συσκευών βιομετρικής ανάγνωσης σε συνδιασμό με συσκευές παραγωργής κωδικών. Είναι κάτι που γίνεται απο τις τράπεζες, άρα δεν υπάρχει λόγος που να αποτρέπει το ίδιο το κράτος να χρησιμοποιήσει τις ίδιες τεχνολογίες.

Τέλος, υπάρχει το ζήτημα της αποδοχής του συστήματος αυτού απο τους πολίτες. Εδώ η γνώμη μου είναι η εξής. Εαν επιθυμούμε να εισάγουμε ως κράτος μια τεχνολογία και να κάνουμε πλήρη χρήση αυτής, τότε πρέπει να την επιβάλλουμε. Παράδειγμα η Ψηφιακή Τηλεόραση που έρχεται. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί θα αναγκαστούν να διακόψουν την εκπομπή αναλογικού σήματος και να μεταβούν αποκλειστικά σε ψηφιακό. Οι πολίτες θα αναγκαστούν να αγοράσουν αποκωδικοποιητές. Είναι μια επιβολή, η οποία στο κάτω-κάτω δεν προσφέρει στον πολίτη τα οφέλη της επιβολής της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης.

Για το κομμάτι του πληθυσμού που δεν θα είναι δυνατό να χρησιμοποιήσει αυτό το σύστημα (λόγοι υγείας, ηλικίας κ.α.) θα υπήρχαν τα Κ.Ε.Π. τα οποία θα διαικπεραίωναν τις εντολές των πολιτών αυτών. Στο μέλλον, με την βελτίωση των μεθόδων ελέγχου ταυτότητας και βέβαια των συστημάτων υποβοήθησης ατόμων με ειδικές ανάγκες, τα Κ.Ε.Π. δεν θα είχαν πλέον «πελάτες»

Όλα τα παραπάνω καταλλήγουν σε ενα συμπέρασμα. Πως χρειαζόμαστε μια Ενιαία Ηλεκτρονική Βάση Δεδομένων η οποία και θα μπορέσει να επιλύσει όλα τα προβλήματα της δημόσιας διοίκησης.